Przejdź do treści głównej
Zdrowie i uroda

Dieta lekkostrawna: zasady, co jeść, czego unikać i przykładowy jadłospis

4.5 / 5
(1220 ocen)
Lekkostrawny posiłek: gotowana pierś z kurczaka, biały ryż i marchew na talerzu, obok miseczka bulionu
Czas czytania: 6 min

Krótko

Dieta lekkostrawna, poprawnie łatwostrawna, to dieta podstawowa zmieniona tak, żeby oszczędzać przewód pokarmowy. Stosuje się ją przy chorobach żołądka i jelit, po zabiegach i przy osłabionym trawieniu, na zalecenie lekarza lub dietetyka. Ogranicza tłuszcz i błonnik (ok. 25 g na dobę), a zamiast smażenia każe gotować. Posiłków jest 4-5 dziennie, małych i regularnych.

Na czym polega dieta lekkostrawna?

Od diety podstawowej różni się czterema zmianami:

  • Tłuszcz i błonnik: ograniczone, błonnik pokarmowy do ok. 25 g na dobę.
  • Posiłki: 4-5 dziennie, małe objętościowo, jedzone wolno i z dokładnym gryzieniem.
  • Płyny: co najmniej 1,5 l wody na dobę.
  • Temperatura i konsystencja: potrawy umiarkowanie ciepłe, ani gorące, ani lodowate, miękkie, w razie potrzeby papkowate lub półpłynne.

Nie jest to głodówka ani dieta odchudzająca. Kalorii ani składników odżywczych nie obcina się, tylko zmienia ich źródła i sposób przygotowania.

Kiedy i dla kogo?

Dietę stosuje się przy chorobach przewodu pokarmowego, po zabiegach i badaniach oraz u osób, którym trawienie utrudnia wiek lub leczenie. Zawsze powinna to być decyzja lekarza lub dietetyka, bo kłopoty z brzuchem bywają objawem nietolerancji pokarmowej, którą trzeba najpierw potwierdzić. Sama dieta niczego nie diagnozuje.

Najczęstsze wskazania:

  • Choroby przewodu pokarmowego: choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy, choroba Leśniowskiego-Crohna, nieżyt i zapalenie błony śluzowej żołądka lub jelit, zespół jelita drażliwego (IBS).
  • Zabiegi i badania: okres po operacjach, gdy zaleci to lekarz, oraz przygotowanie do badań.
  • Inne stany: infekcje z gorączką, leczenie nowotworów, seniorzy z kłopotami z gryzieniem i trawieniem.

Przy leczeniu onkologicznym dieta bywa sposobem na zwiększenie kaloryczności posiłków i utrzymanie masy ciała, a nie jej zmniejszanie.

U dzieci dietę stosuje się najczęściej po jelitówce, na przykład po zakażeniu rotawirusem. Wchodzą w grę też choroby żołądka i jelit, zabiegi chirurgiczne i gorączka. Potrzebę i czas trwania ustala pediatra, który może zalecić tylko część zasad, więc rodzic nie powinien przenosić na dziecko całej listy dla dorosłych.

Jak przygotowywać posiłki?

Ważniejszy od produktu jest sposób obróbki. Ten sam kurczak bywa lekkostrawny po ugotowaniu i ciężki po obsmażeniu.

Tak:

  • gotowanie w wodzie i na parze,
  • duszenie bez wcześniejszego obsmażania,
  • pieczenie w folii, rękawie lub naczyniu żaroodpornym.

Nie:

  • smażenie i grillowanie (grill odpada, nawet gdy mięso jest chude),
  • wędzenie,
  • zasmażki i panierki.

Tłuszcz dodaje się na zimno, do gotowej potrawy: łyżka oliwy z oliwek lub oleju rzepakowego zamiast tłuszczu z patelni. Potrawy spulchnia się ubitą pianą z białek albo bułką pszenną namoczoną w wodzie lub mleku, co zastępuje panierkę i zasmażkę. Najprostsza zamiana to kotlet z mięsa mielonego ugotowany na parze albo pulpet w sosie koperkowym zamiast kotleta w panierce.

Co jeść, a czego unikać?

Łatwostrawne są produkty chude, miękkie, rozdrobnione i gotowane. Ciężkostrawne są tłuste, gruboziarniste, wzdymające, wędzone i ostre.

Grupa Wybieraj Unikaj
Pieczywo jasne pszenne, sucharki razowe, żytnie, graham z otrębami, pieczywo cukiernicze
Zboża biały ryż, kasza manna, jaglana, drobny makaron, błyskawiczne płatki owsiane, ziemniaki kasze gruboziarniste, ryż brązowy
Mięso i ryby kurczak bez skóry, indyk, dorsz tłuste mięsa, wędliny, produkty wędzone i marynowane
Nabiał chudy twaróg, kefir, jogurt naturalny tłuste sery, sery topione
Jajka jajka na miękko, jajecznica na parze jajka na twardo
Warzywa gotowane lub pieczone kapustne, nasiona roślin strączkowych, cebulowe, grzyby
Owoce dojrzałe, bez skórki i pestek, pieczone jabłka, przetarte maliny owoce z twardą skórką i pestkami, orzechy
Tłuszcze i napoje oliwa z oliwek, olej rzepakowy dodane na zimno, woda tłuszcz z patelni, napoje gazowane, mocna kawa i herbata, alkohol

Jak może wyglądać jadłospis na jeden dzień?

Pięć małych posiłków z tych samych grup produktów, co w tabeli wyżej:

Posiłek Propozycja
Śniadanie jajecznica na parze, jasne pieczywo, herbata
II śniadanie owsianka z malinami z błyskawicznych płatków
Obiad zupa krem z marchewki, gotowany kurczak z ryżem i marchewką
Podwieczorek kisiel i biszkopty
Kolacja kasza manna, mus z dojrzałego owocu
  • Zupa krem z marchewki: ugotuj marchew w bulionie warzywnym do miękkości i zmiksuj, olej dodaj na końcu, na zimno.
  • Kurczak z ryżem i marchewką: ugotuj pierś bez skóry w wodzie, ryż i marchew gotuj osobno, podaj bez sosu zasmażanego.
  • Pulpety z indyka (zamiast kurczaka na obiad): uformuj z mielonego mięsa, ugotuj na parze i podaj w sosie koperkowym.

Dla osoby pracującej poza domem najłatwiej ugotować zupę krem i kaszę od razu na dwa dni.

Co zaleca NFZ?

Akademia NFZ opisuje dietę lekkostrawną jako modyfikację diety podstawowej, czyli przeznaczonej dla osób zdrowych. Zaleca stosować ją pod kontrolą lekarza lub dietetyka i komponować posiłki według Talerza Zdrowego Żywienia. Wśród wskazań wymienia także choroby przyzębia, na przykład parodontozę, oraz przygotowanie do kolonoskopii.

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego PZH wydaje broszurę „Dieta lekkostrawna”.

Czy ser żółty, płatki owsiane i słodycze są lekkostrawne?

Ser żółty nie jest lekkostrawny. Jest tłusty, a tłuste sery są na liście produktów do unikania. Zamiast niego wybierz chudy twaróg albo serek do smarowania o niskiej zawartości tłuszczu.

Płatki owsiane są, ale błyskawiczne i dobrze ugotowane, czyli w formie owsianki gotowanej długo, do miękkości. Grube, surowe płatki z otrębami obciążają jelita i odpadają. Owsianka z malinami pasuje na śniadanie albo na II śniadanie.

Ze słodyczy w diecie mieszczą się kisiel, galaretka, biszkopty, ciasto drożdżowe i budyń na mleku do 2%. Unikaj pieczywa cukierniczego, czekolady i kakao.

Czym różni się od diety z ograniczeniem tłuszczu, keto i przeciwzapalnej?

Różnica jest w zakresie i celu. Dieta lekkostrawna z ograniczeniem tłuszczu to wariant węższy, stosowany na przykład przy chorobach wątroby. Dlatego listy produktów w różnych poradnikach się różnią, choćby w sprawie jajek. W wersji podstawowej jajka na miękko są dozwolone, a w wariancie wątrobowym jajka gotowane i jajecznica są zabronione. Zalecenie lekarza bywa więc węższe niż zasady ogólne.

  • Wariant z ograniczeniem tłuszczu: przy marskości wątroby zaleca się 5-7 małych posiłków i potrawy o temperaturze ok. 40°C.
  • Dieta ketogeniczna: opiera się na dużej ilości tłuszczu, czyli odwrotnie niż dieta lekkostrawna.
  • Dieta przeciwzapalna: ma inny cel. Liczy się skład posiłków, a nie strawność. Osoby z IBS czy chorobą Leśniowskiego-Crohna, które szukają jej zasad i produktów, znajdą je w diecie przeciwzapalnej. Jeszcze inny cel ma dieta przy dnie moczanowej, która ogranicza puryny.
Zdjęcie: Apolinary Żbik

Apolinary Żbik

Autor serwisu

Relacjonuje miejskie wydarzenia z Olsztyna, zwłaszcza tematy dróg, remontów i życia dzielnic. W redakcji przygotowuje krótkie depesze i szybkie wyjaśnienia do bieżących informacji.